مرکز بهداشت غرب اهواز

پزشکان اسمش را گذاشته اند قاتل خاموش بس که بی سروصدا پیشرفت می کند و دستی دستی کار آدم را به جاهای باریک میکشاند. عوارضی هم که ایجاد می کند، یکی دو تا نیست ولی بین سرلیستهای عوارض میشود این اسامی آشنا را پیدا کرد : سکته قلبی، سکته مغزی، نارسایی قلبی، نارسایی کلیوی  آنوریسم ( اتساع عروقی ) و تخریب شبکیه چشم  بله، از فشار خون حرف میرنیم، بیماری شایعی که اگر زود به تشخیص و درمان برسد، کاملا در مشت شماست و اگر بگذارید کار از کار بگذرد، شما در مشت او خواهید بود .

 

وقتی فشار خون بالا میرود.....

فشارخون یعنی فشاری که از طرف خون بر سطح داخلی رگهای بدن وارد میشود. اما وقتی میگوییم کسی فشارخون دارد یا به بیماری فشارخون مبتلاست، منظورمان چیز دیگری است. در این حالت، منظورمان این است که شخص مزبور دچار افزایش فشارخون شریانی شده. به همین دلیل، پزشکان میگویند استفاده از عبارت «پرفشاری خون» یا «فشار خون بالا» مناسبتر از « فشار خون» است اما این غلط مصطلح به این آسانیها از ذهن و زبان ما پاک نمیشود.

معمولا دلیلش معلوم نیست! در 90 تا 95 درصد موارد، هیج علت قطعی و شناخته شده ای برای ابتلا به فشارخون وجود ندارد. پزشکان، این نوع از بیماری را با نام «فشارخون اولیه» میشناسند؛ بیماری ای که معمولا به مرور زمان و با افزایش سن ایجاد میشود .اما علت 5 تا 10 درصد از فشارخونها معلوم است؛ در این موارد معمولا مشکل از یک بیماری زمینه ای (مثل بیماریهای کلیوی، تومورهای غده فوق کلیوی، بیماریهای مادرزادی قلبی) شروع میشود. نام این فشار خون، « فشارخون ثانویه» است؛ بیماری ای که به طور ناگهانی ظاهر می شود و شدتش هم معمولا بیشتر از نوع اولیه است.

 

 

از کجا بفهمیم فشارخونمان بالا رفته یا نه؟

متاسفانه این بیماری، هیج علامت خاصی ندارد و این همان چیزی است که فشارخون را به یک قاتل آرام و بی سروصدا تبدیل می کند. تنها تعداد اندکی از مبتلایان ممکن است در همان مراحل اولیه بیماری دچار سردرد های گنگ، سرگیجه یا خون دماغ شوند. اما در بیشتر موارد، این علایم وقتی ایجاد میشوند که فشارخون حسابی بالا رفته و کار به جاهای باریک کشیده باشد .

 

 

1.سن: با افزایش سن، خطر بروز فشارخون بیشتر میشود. افزایش فشارخون در اوایل میانسالی در بین مردان بیشتر است اما زنان بعد از یائسگی بیشتر در معرض این بیماری اند.

2. نژاد: این بیماری در سیاه پوست ها شایع تراست و معمولا در سن پایین تری هم بروز می کند و عوارضش هم بیشتر و شدیدتر است.

3. سابقه خانوادگی: آنهایی که یک یا چند نفر از اعضای خانواده شان به این بیماری دچار باشند، احتمال ابتلای خودشان هم به فشارخون بیشتر خواهد بود.

4. اضافه وزن: هرچه وزن تان بیشتر باشد، به این بیماری نزدیکترید.

5. کم تحرکی: هرچه کم تحرک تر باشید، تعداد ضربانهای قلبتان کم تر خواهد بود و هر چه تعداد ضربان های قلب تان کم تر باشد، انقباضات قلبی تان شدیدتر میشود و این، نیروی وارد بر رگ هایتان را افزایش میدهد و طبیعتا فشارخونتان را بالا میبرد.

6. استعمال دخانیات و الکل: مواد شیمیایی داخل تنباکو به دیواره شریان آسیب میزند و آنها را تنگ میکند و هرچه قطر رگ کم تر شود، فشارخون بیشتر میشود . الکل نیز میتواند به قلب آسیب برساند و باعث افزایش فشارخون شود.

7. مصرف بیشتر از اندازه سدیم: وقتی از سدیم حرف می زنیم، در واقع از نمک طعام صحبت میکنیم که باعث میشود کلیه ها آب کمتری دفع کنند و به این ترتیب مایع زیادی در بدن جمع شود. این احتباس آب باعث افزایش حجم خون و در نتیجه، افزایش فشارخون خواهد شد.

8. مصرف کمتر از اندازه پتاسیم: در بدن ما تعادلی بین سدیم و پتاسیم برقرار است که اگر یکی بالا برود، دیگری پایین می آید. یعنی اگر میزان پتاسیم بدن شما پایین بیاید، میزان سدیم خونتان دچار افزایش میشود و این، یعنی شما در خطر فشار خون هستید .

9. استرس: استرس باعث افزایش موقت اما شدید فشارخون میشود.

10. عوامل دیگر: کلسترول بالا، بیماری دیابت، بعضی بیماریهای کلیوی، حاملگی و وقفه تنفسی حین خواب از عواملی هستند که میتوانند احتمال بروز فشارخون را بیشتر کنند .

 

فشارخون طبیعی چند است:

فشارخون معمولا در قالب دو عدد بیان میشود که عدد اول یا بالاتر، فشار سیستولیک است که فشار وارد بر شریان ها را در حالت انقباض قلب نشان میدهد و عدد دوم یا پایین تر، فشار دیاستولیک است که همین فشار را در فاصله بین دو انقباض قلب نشان میدهد. در متون پزشکی، میزان فشارخون را با واحد میلیمتر جیوه بیان میکنند اما استفاده از واحد سانتیمتر جیوه در بین مردم رایجتر است؛ یعنی وقتی میگوییم فشارخون کسی 12 روی 8 است، در واقع فشار سیستولیک او 120 میلیمتر و و فشار دیاستولی او 80 میلیمتر جیوه است. این میزان، همان میزانی است که بیشتر پزشکان به عنوان مرز فشارخون طبیعی از آن یاد میکنند. البته باید بر این نکته نیز تاکید کرد که تنها با یک بار اندازه گیری فشار خون نمیشود به کسی برچسب این بیماری را زد . فشارخون را باید در چند نوبت و در موقعیتها و زمانهای مختلف اندازه گرفت .

تشخیص بیماری بر مبنای فشارخون اندازه گیری شده

و اما دو نکته مهم :

اول اینکه، بعد از 50 سالگی، عدد فشار سیستولیک مهمتر است چون در این سنین، رایج ترین نوع فشارخون، همان نوعی است که در آن، فشار خون سیستولیک افزایش پیدا می کند اما فشار دیاستولیک طبیعی باقی میماند.

 دوم اینکه، افرادی که فشارخون شان در مرحله آستانه است، تقریبا یک نفر از هر سه نفرشان (در سنین بین 35 تا 64 سالگی) و یک نفر از هر دو نفر شان ) در سن 65 سالگی) به فشار خون دچار میشوند .

 

بعد از افزایش فشار خون چه خطری در کمین ماست؟

اگر فشار وارد بر دیواره داخلی شریانها زیاد شود، شریان ها دچار سیب میشوند و به دنبال آن، عضو مربوطه آسیب میبیند. افزایش فشار وارد بر شریان ها باعث سفت و سخت شدن دیواره آنها میشود و این، همان چیزی است که در زبان عامیانه از آن به «تصلب شرایین» یاد میشود. تصلب شرایین به مرور زمینه ساز حمله قلبی و دیگر مشکلات عروقی خواهد بود. همچنین ممکن است رگ، متسع شود و باد کند که به این حالت، آتوریسم میگویند. درگیری رگهای مغز در اثر افزایش فشارخون نیز میتواند باعث بروز سکته مغزی شود .ضعیف و باریک شدن عروق کلیوی، نارسایی کلیوی را درپی خواهد داشت و ضخامت، باریکی و پارگی عروق در شبکیه چشم هم باعث کاهش یا فقدان بینایی میشود. نارسایی قلبی نیز یکی دیگر از عوارض بلندمدت افزایش فشارخون است .وقتی قلب مجبور باشد عمل تلمبه کردن خون را در برابر فشار بالاتری انجام بدهد، به تدریج ضخیم میشود و در دراز مدت توانایی تلمبه کردن خون را از دست میدهد و دچار نارسایی میشود. فشارخون بالا میتواند سوخت و ساز بدن را دچار مشکل کند و بر فرایندهای تفکر، حافظه و یادگیری هم تاثیر بگذارد اختلال شناختی و زوال عقل نیز بین بیماران مبتلا به فشارخون بیشتر از سایرین است.

 

پزشکان چه داروهایی تجویز میکنند؟

ایجاد تغییر در شیوه زندگی، اولین قدم برای کنترل فشار خون است اما بعضی اوقات این کفایت نمیکند و پزشک مجبور میشود از داروهای کنترل کننده فشار خون کمک بگیرد تصمیم این که داروی شما باید از بین کدام دسته از داروهای ضدفشارخون انتخاب شود کمی پیچیده و به عهده پزشک معالج شماست معمولا استفاده ترکیبی از دو یا چند دارو در کنار یکدیگر بهتر از نمونه های تک دارویی جواب میدهد گاهی اوقات برای رسیدن به دارو یا ترکیب دارویی مناسب پزشک مجبور میشود از اصل آزمون و خطا استفاده کند.

 

از دست خودمان چه کمکی برمی آید؟

 مصرف دارو تنها بخشی از درمان بیماری فشار خون است. اگر به این بیماری دچار هستید باید سبک و سیاق زندگیتان را هم تغییر بدهید. متاسفانه فشارخون از آن بیماریهایی نیست که بتوانید یکبار آن را درمان کنید و بعد با خیال آسوده پیکار و زندگی تان بروید این بیماری تا آخر عمر نیاز به مراقبت و توجه شما دارد برای این که فشار خونتان را برای همیشه تحت کنترل داشته باشید به این توصیه ها عمل کنید:

۱. تغذیه سالم و رسیدن به وزن ایده آل: باید به یک برنامه غذایی هدفدار و مخصوص بیماران فشار خونی رو بیاورید این رویکرد غذایی روی مصرف میوه، سبزی، حبوبات و مواد غذایی سبوس دار و لبنیات کم چرب تاکید دارد. مصرف پتاسیم را هم باید بیشتر کنید در مقابل مصرف چربی به خصوص از نوع اشباع شده و میزان دریافتی سدیم هم باید شدیدا کنترل و محدود شود. اگر اضافه وزن داشته باشید باید وزنتان را هم کم کنید. حتی کاهش وزن به اندازه ۲ کیلوگرم هم اثر فوق العاده ای بر فشارخونتان خواهد داشت. ورزش هم یادتان نرود.

۲ از استرس بکاهید: بیش از اندازه کار نکنید فکرهای منفی و مزاحم را دور بریزید. سعی کنید روابط دوستانه خود را با دیگران گسترش بدهید و صبور و خوشبین باشید خواب کافی را هم فراموش نکنید و تا آنجا که میتوانید اضطراب را از خود دور کنید میتوانید از نظر یک روان پزشک یا روان شناس هم بهره مند شوید یاد بگیرید که آرام و عمیق تنفس کنید. این کار اثر چشمگیری بر فشار خونتان خواهد داشت.

۳ فشارخون خود را در خانه اندازه بگیرید: این کار باید طبق یک روال ثابت انجام بگیرد. اندازه گیری فشارخون در خانه این حسن را دارد که فشار اندازه گیری شده به اندازه واقعی بسیار نزدیک است و تحت استرس و خستگی افزایش نیافته است. این کار به شما و پزشک کمک میکند تا به میزان اثربخشی دارو و عوارض احتمالی بیماری آگاهی پیدا کنید.

4. داروهای تان را درست مصرف کنید دارو را طبق دستور و راس ساعت مقرر مصرف کنید. اگر عوارض دارو یا هزینه های تامین آن آزاردهنده است اقدام به قطع خودسرانه یا تغییر دارو نکنید. این کار باید با نظر پزشک انجام بگیرد.

5 به طور مرتب نزد پزشک بروید در درمان بیماری فشارخون یک تیم درمانی دو نفره وجود دارد که اعضای آن را شما و پزشک معالجتان تشکیل می دهید. پس تک روی نکنید و کار را تنهایی به سرانجام نرسانید

 

بخور نخورهای فشار خون

1. برخی مواد غذایی میتوانند به طور طبیعی فشارخون را پایین بیاورند کرفس، پیاز، سیر، شنبلیله چای سبز، خرما، گلابی زیتون و برگ زیتون تره فرنگی، سویا، گوجه فرنگی، گریپ فروت و لیموترش از این جمله اند. مصرف این مواد اصلا به معنی قطع درمان دارویی نیست بد نیست برای مصرف آنها نظر پزشک خود را هم جویا شوید به خصوص در رابطه با گریپ فروت؛ چون این میوه میتواند غلظت برخی داروهای فشار خون را بالا ببرد و عوارض جانبی آنها را تشدید کند
2.  تامین پتاسیم بدن برای بیماران مبتلا به فشارخون ضروری است. موز، آناناس، زرد آلو، انجیر، گریپ فروت هلو، انگور، آلو، سیب زمینی، سیر، بروکلی، کدو سبز ،قارچ ،گوجه فرنگی انواع سبزی و حبوبات از منابع خوب پتاسیم هستند.
3. از آنجا که در حین طبخ از نمک استفاده میشود، دیگر لزومی ندارد هنگام صرف غذا دست به نمکدان ببرید میتوانید از گلپر، آویشن، نعناع خشک یا کنجد به جای نمک استفاده کنید. در تهیه غذاهای آماده و نوشابه ها نیز سدیم فراوانی به کار میرود سوسیس، کالباس، کنسرو گوشت، انواع برگرها و سایر فرآورده های گوشتی، سبزیهای کنسرو شده در آب نمک، زیتون شور، چیپس و سایر تنقلات شور، ماهی دودی یا کنسرو شده، انواع سس سوپها و کنسروهای آماده، عصاره های گوشت و بسیاری دیگر از مواد غذایی فرآوری شده حاوی مقادیر بالای نمک هستند و باید مصرفشان را محدود کنید.
4. محصولات لبنی شیر، ماست، پنیر کلسیم فراوانی دارند ویتامینهای متنوعی هم در آنها وجود دارد اما باید سراغ انواع کم چرب آنها بروید.
5. حبوبات سرشار از فیبرهای محلول در آب هستند و استفاده از آنها میتواند به کاهش فشار خون کمک کند و صد البته به عنوان منبع تامین کننده پروتئین مورد نیاز بدن به حساب بیایند.
6. در بین انواع گوشتها، ماهی بهترین انتخاب است. چربی ماهی نه تنها موجب عوارض قلبی عروقی نمیشود بلکه به سلامت قلب و عروق کمک می کند.
7. نوشیدنیهای حاوی کافئین از قبیل قهوه، چای و نوشابه های کولادار سبب افزایش فشار خون میشوند و باید در حد اعتدال مصرف شوند می توانید به جای آنها از انواع چای و دم کردنیهای گیاهی یا دوغ کم نمک استفاده کنید.
8. کره، خامه، سس مارگارین، دنبه چربیهای هیدروژنه و روغنهای جامد را از برنامه غذایی تان کنار بگذارید به جای آنها از روغن زیتون یا دیگر انواع روغنهای گیاهی مایع و روغن ماهی استفاده کنید مغزها و دانه های گیاهی مثل گردو را وارد برنامه غذایی روزانه خود بکنید.

 

 

منبع: راهنمای خودمراقبتی در فشار خون